كاربرد قواعد فقهي (نظير قاعده نفي حرج و قاعده غرور) در عصر ارتباطات

دكتر عبدالمطلب احمدزاده، خداداد جلالي، شيما اسماعيل زاده   ص ۱۱۷

چکیده

جوامع بشري به موازات افزايش جمعيت، پيچيدگي قوانين، رشد علم و دانشهاي مختلف اجتماعي و ارتباطي، داراي ارتباطات وسيعتر و پيچيده تري نيز مي شوند.ارتباطات يادشده در جوامع اسلامي به دليل پايبندي به دين از ويژگي خاصي برخوردار است. بدين معنا كه فقه، احكام و قواعد فقهي نيز وارد اين ارتباطات مي شود كه جوامع ديني را با چنين خصوصيتي از ساير جوامع و ملتها متمايز مي گرداند. قواعد فقهي را مي توان در حكم حروف الفباي يك زبان دانست كه گرچند محدودند ولي كاربرد بي پايان دارند. فقيه نيز با همين قواعد محدود مي تواند راه حلهاي فراواني را فراروي مكلفين قرار دهد و بدين وسيله رابطه خاصي ميان آنان و شريعت برقرار نمايد. قاعده هاي فقهي -كه نمايانگر روح تعاطف و مهرباني اسلام اند – همواره بر مدار ميزان توانايي مكلف مي گردند و هيچگاه زور و تحميل در اجراي تكاليف را كه قبح عقلاني دارد، برنمي تابند بدين سان به راحتي مي توان به فطري بودن دين كه سازگار با ميزان توانايي مكلفين است پي برد.از جمله اين قواعد مي توان به قاعده «نفي حرج» اشاره كرد كه شارع مقدس هرنوع سختي و حرج را در انجام تكاليف از دوش مكلفين برداشته است.
از سوي ديگر صداقت و يكرنگي و پرهيز از هرگونه فريب كه اصطلاحا «غرور» نام گرفته است؛ از سوي آموزه هاي ديني كاملا مردود شناخته شده و حتي در اين زمينه قاعده اي به همين نام تاسيس گرديده است كه به آن «قاعده غرور» اطلاق مي شود.
هر كدام از اين دو قاعده احكام و شرايط خاصي دارد كه در اين مقاله بررسي و مباني آنها از منظر فقه و حقوق مورد مطالعه قرار خواهند گرفت.

واژگان کلیدی: نفي حرج، عسر ، شريعت سمحه و سهله، احكام حرجي، مشقت، تكليف بما لايطاق، قاعده غرور

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *